W ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r. (dalej UOC [1]). zrewolucjonizowano podejście do bezpieczeństwa infrastrukturalnego. Przede wszystkim dlatego, że ponownie zdefiniowano hierarchię obiektów przeznaczonych do zbiorowej ochrony ludności. Obejmują one zarówno budowle ochronne (schrony, ukrycia), jak i miejsca doraźnego schronienia tzw. MDS. O ile podstawowy cel jest wspólny – zapewnienie bezpieczeństwa w sytuacjach zagrożenia, takich jak: klęski żywiołowe, terroryzm czy działania wojenne – o tyle ich klasyfikacja, wymagania techniczne i, co najważniejsze, ścieżka administracyjna prowadząca do uznania ich za taki obiekt, fundamentalnie się różnią. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe zarówno dla organów administracji, jak i właścicieli nieruchomości.

Obiekty zbiorowej ochrony OZO

Obiekty zbiorowej ochrony buduje się, spełniając przepisy techniczno-budowlane wynikające z Prawa budowlanego i warunków technicznych dotyczących budowli ochronnych [2].

Zgodnie z UOC od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje wymóg zapewnienia w budynkach użyteczności publicznej budowli ochronnych, jeśli tylko jest to uzasadnione i możliwe. Ponadto obiekty publiczne, budynki wielorodzinne i garaże trzeba zaprojektować tak, by było możliwe zorganizowanie w nich MDS, o ile nie przewidziano w nich budowli ochronnej (art. 93-94 [1]).

Art. 93

  1. W budynkach użyteczności publicznej zapewnia się budowle ochronne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą zapewnienia miejsc schronienia oraz możliwe ze względu na występujące w budynku rozwiązania techniczno-budowlane.
  2. Dopuszcza się odstąpienie od zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej, jeżeli schronienie przebywających w nim osób zapewnia zlokalizowana w pobliżu inna budowla ochronna.
  3. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki wyznaczania budynków użyteczności publicznej, w których zapewnia się budowle ochronne, mając na uwadze konieczność zapewnienia odpowiedniej liczby miejsc w budowlach ochronnych oraz okoliczności, w których można odstąpić od zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej.

Art. 94
Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Przepisy te stosuje się do zamierzeń budowlanych, wobec których po 31 grudnia 2025 r. został złożony wniosek o pozwolenie na budowę, wniosek o wydanie odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego albo zostało dokonane zgłoszenie budowy lub wykonywania innych robót budowlanych (gdy nie jest wymagane uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę).

Budowle ochronne

Stanowią najbardziej sformalizowany i technicznie rygorystyczny element systemu ochrony. Zgodnie z ustawą [1] dzielą się na schrony i ukrycia.

  • Schrony – to obiekty lub części obiektów o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażone w urządzenia filtrowentylacyjne i/lub pochłaniacze regeneracyjne. Hermetyczność jest kluczowa, gdyż pozwala utrzymać nadciśnienie (co najmniej 25 Pa), co zapewnia ochronę przed skażeniami chemicznymi i biologicznymi.
  • Ukrycia – to budowle ochronne o konstrukcji niehermetycznej zapewniające niezbędną ochronę mechaniczną, lecz mniejszą niż schrony.

Klasyfikacja techniczna – poziom odporności

Podstawowym elementem klasyfikacji technicznej budowli ochronnych jest kategoria odporności. Schrony i ukrycia są projektowane i wykonywane tak, aby spełniały określone warunki techniczne, lokalizacyjne i użytkowe. Kategorie te bezpośrednio przekładają się na wytrzymałość konstrukcji na dynamiczne obciążenia wybuchowe i upadek elementów (zagruzowanie). Przykładowo:

  • Schron kategorii S-1 musi zabezpieczać przed oddziaływaniem fali uderzeniowej wywołującej obciążenie quasistatyczne o wartości co najmniej 100 kN/m² albo nadciśnienie co najmniej 100 kPa.
  • Zamknięcia ochronne (drzwi, włazy) muszą być odporne na ciśnienie odbite, którego wartość, w zależności od kategorii, wynosi np. powyżej 0,2 MPa – dotyczy schronu S-1 lub powyżej 0,12 MPa – w przypadku ukryć U-3.

W kwestii wielu parametrów przywołanych w dokumentach brak jest jednoznacznej interpretacji dotyczącej sposobu udokumentowania konkretnych właściwości użytkowych. Wynika to z faktu, że nie zostały one uwzględnione w normach wyrobu i nie wskazano normy badania.