Pompy ciepła należą do najwydajniejszych energetycznie urządzeń grzewczych. Są praktycznie bezobsługowe, charakteryzują się niskimi kosztami eksploatacji, by z nich korzystać, nie trzeba budować kotłowni ani komina, zajmują bardzo mało miejsca w domu (albo wcale). Aby mogły ogrzewać budynek i dostarczać ciepłą wodę użytkową, konieczne jest jednak zbudowanie maszynowni obsługującej system grzewczy. Ważne jest też to, że nie emitują zanieczyszczeń do atmosfery, a zasilane z instalacji fotowoltaicznej są niemal zeroemisyjne. To tylko część ich zalet. Za minus wielu inwestorów uważa wysokie koszty początkowe związane z zakupem i montażem urządzenia. Nakłady te można zmniejszyć, korzystając z dofinansowań oraz różnego rodzaju programów wsparcia. Zobaczmy, jakie są rodzaje pomp ciepła, koszty ich zakupu i montażu oraz jakie dotacje można uzyskać na taką inwestycję.

Powietrzne pompy ciepła

To najpopularniejszy rodzaj, co wynika z bardzo dobrego stosunku jakości do ceny oraz niewielkich wymagań montażowych. Pompy tego typu pobierają energię z powietrza otaczającego budynek i przekazują ją do wody zasilającej układ grzewczy. Ich sprawność jest znacznie wyższa niż w przypadku tradycyjnych elektrycznych urządzeń grzewczych. Sezonowy współczynnik efektywności energetycznej (SCOP) wynosi od ok. 4 do ponad 5, co oznacza, że pobierając 1 kWh energii elektrycznej, pompa może wyprodukować 4–5 kWh energii cieplnej. Urządzenia te osiągają klasę energetyczną A++, a nawet A+++. Minusem powietrznych pomp ciepła jest spadek wydajności, gdy na zewnątrz jest bardzo niska temperatura. W takiej sytuacji uruchamia się grzałka elektryczna, co zwiększa koszty eksploatacji.

Ceny powietrznych pomp ciepła o mocy 5-10 kW przeznaczonych do domów jednorodzinnych zaczynają się od ok. 15 tys. zł. Dostępne są też tańsze modele, z tym że trzeba wyposażyć je np. w system sterowania, co podnosi koszt. Bez problemu znajdziemy bardzo wiele modeli w przedziale cenowym 30-40 tys. zł, choć są też droższe, za które trzeba zapłacić 50-60 tys. zł. Pompy ciepła – zarówno powietrzne, jak i gruntowe – mogą być skonfigurowane i wyposażone na wiele sposobów, co wpływa na cenę. W skład urządzenia wchodzą elementy instalacyjne, takie jak sprzęgło hydrauliczne, pompy obiegowe, zabezpieczenia, różnej pojemności zasobnik ciepłej wody, automatyka sterująca mniej lub bardziej zaawansowana technicznie. Powietrzne pompy ciepła są dostępne w wersji split (osobna jednostka wewnętrzna i zewnętrzna, podobnie jak w klimatyzacji) lub monoblok (jedno urządzenie montowane na zewnątrz). Z reguły splity są tańsze od monobloków, ale trudniej je zamontować i jest to droższe, przez co całkowite koszty często się wyrównują.

Gruntowe pompy ciepła

Urządzenia te są wydajniejsze energetyczne niż pompy powietrzne i odporne na bardzo niską temperaturę. Energia pobierana jest z gruntu, którego temperatura – zależnie od pory roku – na głębokości 1,5-2 m wynosi 7-13oC, a na głębokości 20 m utrzymuje się na stabilnym poziomie wynoszącym ok. 10oC. Dzięki temu pompy ciepła tego typu osiągają współczynnik SCOP powyżej 5. Wydajniejsze i odporniejsze na zmiany temperatury są pompy wyposażone w pionowe kolektory wypełnione glikolem (sięgające  nawet na głębokość 100 m). Można też wybrać kolektory poziome, które układa się w gruncie na głębokość ok. 1,5 m (rury także wypełnione są glikolem). Ich wadą jest to, że zajmują dużą powierzchnię działki. W praktyce można posadzić w tym miejscu tylko trawnik lub niewielkie krzewy, co stanowi znaczące ograniczenie.

Gruntowa pompa ciepła kosztuje 30-45 tys. zł, ale można znaleźć modele w cenie przekraczającej 50 tys. Całkowity koszt takiej inwestycji zdecydowanie podnosi wykonanie dolnego źródła ciepła. Za kolektory poziome trzeba zapłacić 15-20 tys. zł. Znacznie popularniejsze są kolektory pionowe, bo nie zajmują dużo miejsca na działce, a ich ceny nie są już tak wysokie, jak były kiedyś. Za dwa odwierty o głębokości 100 m, co zapewni 8 kW mocy cieplnej, trzeba zapłacić mniej więcej 20 tys. zł. Taka instalacja wystarcza do zasilenia pompy ciepła w domu o powierzchni ok. 150 m2. Trzeba jednak pamiętać, że ceny na takim poziomie dotyczą wyłącznie optymalnych warunkach gruntowych. Mogą znacząco wzrosnąć, gdy np. podłoże jest za bardzo piaszczyste lub poziom wód gruntowych jest niestabilny.

Pompy ciepła powietrze-woda do c.w.u

Bywają sytuacje, że potrzebne jest osobne urządzenie do podgrzewania latem ciepłej wody, np. gdy do ogrzewania domu używa się kotła na paliwo stałe. Kiedyś w takich sytuacjach montowano kolektory słoneczne. Obecnie częściej wybiera się pompy ciepła przeznaczone do przygotowania ciepłej wody użytkowej. To urządzenia typu powietrze-woda, zwykle wyposażone w zasobnik wody o pojemności od 100 do 250 l. Dostępne są też modele bez zasobnika – przydadzą się, jeśli w modernizowanej instalacji jest on już zamontowany. Za pompę ciepła do produkcji ciepłej wody użytkowej trzeba zapłacić od ok. 3 do 10 tys. zł.

Pompy ciepła powietrze-powietrze

Służą wyłącznie do ogrzewania lub chłodzenia pomieszczeń (podobnie jak klimatyzacja),  nie zapewnią więc ciepłej wody użytkowej. Taki rodzaj urządzeń bywa stosowany w niedużych budynkach lub o niskim zapotrzebowaniu energetycznym, np. pasywnych. Żeby obsługiwać kilka pomieszczeń, konieczne jest zastosowanie paru jednostek wewnętrznych lub systemu kanałowego rozprowadzającego ciepło. Instalacja pompy ciepła powietrze-powietrze może być tańsza niż pompy powietrze-woda, ale trzeba jeszcze zbudować instalację zapewniającą ciepłą wodę w kranach.