Szacuje się, że w Polsce pleśnią porażonych jest co najmniej 25% budynków [1]. Statystyka ta obejmuje zarówno zasoby starsze, jak i obiekty wzniesione po wejściu w życie obowiązującego Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (określanego w skrócie jako Warunki techniczne) [2]. To oznacza, że spełnienie wymagań przepisów technicznych nie jest wystarczającym warunkiem uniknięcia zagrzybienia.

W Warunkach technicznych [2] w rozdziale dotyczącym ochrony przed zawilgoceniem i korozją biologiczną, nałożono na projektanta obowiązek takiego kształtowania przegród zewnętrznych, warunków cieplno-wilgotnościowych i intensywności wymiany powietrza, aby uniemożliwić powstanie zagrzybienia. W polskich przepisach jako podstawowe narzędzie weryfikacji przyjęto metodę czynnika temperaturowego fRsi, opisaną w normie PN-EN ISO 13788:2013-05 [3]. Jest ona prosta w stosowaniu i dobrze zintegrowana z procesem projektowym, jednak – co zostanie wykazane w dalszej części artykułu – jej założenia upraszczające powodują, że w wielu przypadkach nie oddaje rzeczywistego ryzyka biologicznego.
Celem tego artykułu jest omówienie biologicznych warunków wzrostu pleśni oraz analiza metody fRsi – jej założeń, zakresu stosowania oraz ograniczeń. Bardziej zaawansowany model, tzw. izopletowy, opisany w instrukcji WTA nr 6-3-24/D [4], zostanie omówiony w części drugiej.

Warunki wzrostu grzybów pleśniowych

Zrozumienie metod prognozowania wymaga uprzedniego dogłębnego przeanalizowania biologii organizmu, którego aktywność chcemy przewidzieć. Grzyby pleśniowe, dominujące wśród mikroorganizmów zasiedlających przegrody budowlane, wykazują wyjątkowo szerokie możliwości adaptacyjne [1], [5]. Do wzrostu potrzebują jednoczesnego spełnienia kilku warunków: odpowiedniej wilgotności, temperatury, dostępności składników odżywczych w podłożu, właściwego odczynu pH oraz wystarczającego czasu ekspozycji na te warunki. Schemat cyklu życiowego pleśni, ilustrujący powiązanie między tymi czynnikami, przedstawiono na rys. 1.