Wśród wykonawców panuje powszechne przekonanie, że podatek VAT, który jest niezależnym składnikiem ceny w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na roboty budowlane, ma charakter obiektywny i urzędowy. W konsekwencji wielu z nich zakłada, że w przypadku wadliwie przyjętej stawki VAT zamawiający poprawi go zgodnie z art. 223, ust. 2 i potraktuje jako omyłkę rachunkową. Tymczasem założenie to jest błędne. Brak właściwego zrozumienia tego zagadnienia na etapie przygotowywania oferty może doprowadzić do jej odrzucenia i utraty możliwości pozyskania zamówienia.

Błąd w obliczeniu ceny lub kosztu a omyłka rachunkowa 

W pierwszej kolejności przyjrzyjmy się przepisom ustawy Prawa zamówień publicznych [1], które dotyczą tego zagadnienia.

Art. 226, ust. 1, pkt 10 – zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli zawiera błędy w obliczeniu ceny lub kosztu.

Art. 223, ust. 2 – zamawiający poprawia w ofercie:

  • oczywiste omyłki pisarskie,
  • oczywiste omyłki rachunkowe (z uwzględnieniem konsekwencji rachunkowych dokonanych poprawek),
  • inne omyłki polegające na niezgodności oferty z dokumentami zamówienia, o ile nie powodują istotnych zmian w treści oferty, niezwłocznie zawiadamiając o tym wykonawcę, którego oferta została poprawiona.

Jak wynika z powyższego zestawienia, w art. 226, ust. 1, pkt 10 mamy do czynienia ze sformułowaniem dotyczącym „błędów w obliczeniu ceny”, natomiast w art. 223, ust. 2 z „oczywistą omyłką pisarską lub rachunkową”. Wobec tego należy się zastanowić, czy zastosowanie wadliwej stawki podatku VAT powinno się traktować jako błąd, czy jako omyłkę pisarską lub rachunkową.

W ustawie Pzp nie zdefiniowano tych pojęć, a zatem należy odnieść się do innych dokumentów urzędowych. Zgodnie z oficjalnym komentarzem Urzędu Zamówień Publicznych do art. 226, ust. 1, pkt 10 (wyd. II pod redakcją Huberta Nowaka i Mateusza Winiarza) błędy w obliczeniu ceny lub kosztu, skutkujące odrzuceniem oferty, to takie nieprawidłowości, których nie można naprawić w toku postępowania.

Jeżeli natomiast nieprawidłowość matematyczna w obliczeniu ceny lub kosztu ma charakter oczywistej omyłki rachunkowej, zamawiający jest zobowiązany poprawić ją zgodnie z treścią art. 223, ust. 2 pkt 2 Pzp.

W sytuacji, gdy w toku badania ofert ujawnione zostaną nieprawidłowości powodujące niezgodność oferty z treścią dokumentów zamówienia, a ich skutkiem będzie błędna wycena, możliwe jest zastosowanie art. 223, ust. 2, pkt 3 Pzp upoważniającego zamawiającego do dokonania nieistotnych zmian w treści oferty.

Podsumowując, za błąd w obliczeniu ceny lub kosztu należy uznać nieprawidłowość wynikającą z niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, a za omyłkę rachunkową – błąd powstały w wyniku wadliwie wykonanych działań rachunkowych.

Wadliwe określenie stawki podatku VAT

Przyjrzyjmy się sytuacji, w której wykonawca wadliwie określił w ofercie stawkę podatku VAT. W świetle stanowiska Urzędu Zamówień Publicznych (dalej UZP) i orzecznictwa sprawa jest zupełnie oczywista. Jeżeli zamawiający nie wskazał wysokości stawki podatku, a pozostawił jej ustalenie w gestii wykonawcy, na którym ciąży obowiązek rozeznania stanu faktycznego, to zastosowanie przez niego nieprawidłowej stawki VAT skutkuje błędem, którego nie można poprawić. Ofertę w takim przypadku należy odrzucić.

Od tej zasady istnieje jednak wyjątek. Dotyczy sytuacji, w której wykonawca przyjął nieprawidłową stawkę podatku VAT pomimo tego, że zamawiający określił jej wysokość w Specyfikacji Warunków Zamówienia. W tym jednym przypadku – wg orzecznictwa i komentarza UZP – przyjęcie nieprawidłowej stawki VAT należy traktować jako omyłkę podlegającą poprawie przez zamawiającego, a nie jako błąd skutkujący odrzuceniem oferty. 

Potwierdzeniem tego jest uchwała Sądu Najwyższego z 20 października 2011 r. Czytamy w niej: