Jeżeli od zakończenia robót budowlanych upłynęło co najmniej 10 lat, zgodnie z dodanym do art. 50 Prawa budowlanego (dalej „Pb”) ust. 6 stosuje się szczególne zasady postępowania. W przypadkach, o których mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1-3, oraz w tych dotyczących robót budowlanych wykonanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach, organ nadzoru budowlanego (dalej „organ”) sprawdza, czy roboty te stwarzają zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. Następnie stosuje odpowiednio przepisy – art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2.

Jeżeli natomiast roboty wykonano z istotnym odstępstwem od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu albo projekcie architektoniczno-budowlanym, stosuje się przepisy art. 49f-49i.

Zastosowanie odrębnego trybu postępowania zależy od spełnienia jednej przesłanki formalnej – od zakończenia robót budowlanych musi upłynąć co najmniej 10 lat. Regulacja ta stanowi odpowiednik uproszczonego postępowania legalizacyjnego określonego w art. 49f–49i Pb. Dotyczy ono samowoli budowlanych zakończonych co najmniej 20 lat wcześniej. W ten sposób ustawodawca rozszerzył mechanizm uproszczonej legalizacji na niektóre przypadki robót wykonanych z istotnym odstępstwem od zatwierdzonego projektu.

Dwa odrębne warianty postępowania

W zależności od rodzaju naruszenia przewiduje się odrębne warianty postępowania. Wariant pierwszy dotyczy wskazanych w art. 50 ust. 1 pkt 1-3 Pb robót:

  • prowadzonych bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia;
  • mogących powodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź środowiska;
  • na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3 Pb;

a ponadto robót wykonanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w obowiązujących przepisach.

Jeżeli od zakończenia takich robót upłynęło co najmniej 10 lat, organ bada w pierwszej kolejności, czy powodują one zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. W zależności od wyników tej oceny stosuje:

  • nakaz zaniechania dalszych robót, rozbiórki obiektu lub jego części albo doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego odpowiednio (art. 51 ust. 1 pkt 1 Pb) albo
  • obowiązek wykonania określonych czynności lub robót w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem z jednoczesnym wyznaczeniem terminu (art. 51 ust. 1 pkt 2 Pb).

Wariant drugi dotyczy robót budowlanych zakończonych co najmniej 10 lat wcześniej, wykonanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych wyłącznie w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu bądź projekcie architektoniczno-budowlanym. W takim przypadku organ stosuje odpowiednio przepisy art. 49f-49i Pb, czyli uproszczone postępowanie legalizacyjne, co wyłącza stosowanie art. 50-51 Pb.

Co oznacza w praktyce odpowiednie stosowanie art. 49f-49i?

Gdy organ stwierdzi zagrożenie życia lub zdrowia, wydaje postanowienie (na które przysługuje zażalenie) nakazujące bezzwłoczne zabezpieczenie obiektu lub jego części i usunięcie stanu zagrożenia (art. 49f ust. 3 i 4 Pb). Organ nakłada obowiązek dostarczenia dokumentów legalizacyjnych postanowieniem (na które przysługuje zażalenie), czyli:

  • oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane,
  • geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej obiektu,
  • ekspertyzy technicznej sporządzonej przez osobę z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi potwierdzającej, że stan techniczny obiektu nie stwarza zagrożenia życia lub zdrowia i pozwala na jego bezpieczne użytkowanie zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym przeznaczeniem.