Nowelizacja ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej

Nowelizacja ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (OLiOC) [1] weszła w życie 29 maja 2026 r. Wprowadzone zmiany wpływają na zasady planowania, projektowania i ewidencjonowania obiektów zbiorowej ochrony (OZO). Poniżej zestawienie najważniejszych zmian z podziałem na obszary, które zostały już szeroko opisane w artykułach BzG (1/2026, 2/2026 ).

Punkty schronienia – nowa kategoria obiektów

Do dotychczasowej listy obiektów zbiorowej ochrony – schronów, ukryć, MDS-ów – dodano czwarty element – punkty schronienia.

• Definicja: są to miejsca w budynkach lub innych lokalizacjach przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi, przygotowane po to, by zapewnić podstawową ochronę przed zjawiskami pogodowymi oraz odłamkami konwencjonalnych środków rażenia.
• Identyfikacja: za ich wyznaczanie odpowiada komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej; zawiadamia on o tym fakcie wójta oraz właściciela nieruchomości. W nowym art. 91a wymieniono cztery rodzaje obiektów, w których możliwe jest zorganizowanie punktu schronienia.
• Obowiązki właścicieli: w razie alarmu (szczególnie o zagrożeniu z powietrza) właściciel punktu schronienia ma obowiązek udostępnić go osobom chroniącym się, o ile jest to możliwe (nowy art. 103a).

Dodanie nowej kategorii, jaką jest punkt schronienia, wydaje się być konsekwencją stosunkowo trudnego procesu adaptowania istniejących obiektów na potrzeby MDS i ukryć. Kategoria ta ma przede wszystkim charakter tymczasowy, gdyż dotyczy obiektów będących w trakcie przystosowywania ich do funkcji ochronnej.

Zmiany w projektowaniu MDS

W nowelizacji sprecyzowano zasady obowiązkowego projektowania budynków tak, aby możliwa była organizacja w nich miejsc doraźnego schronienia (art. 94).

• Wskaźniki pojemności: pojemność MDS w nowo projektowanych obiektach (jeśli nie ma w nich schronu lub ukrycia) wylicza się jako iloraz powierzchni użytkowej i wskaźnika:
  • 15 m² na osobę – w budynkach użyteczności publicznej,
  • 20 m² na osobę – w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych,
• Wyłączenia: obowiązek nie dotyczy małych obiektów (mieszkalnych do 4 lokali, uż. publicznej do 250 m² powierzchni lub garaży poniżej 75 m²).
• Rozwiązania zamienne: na podstawie art. 92a wojewoda (za zgodą MSWiA) może zatwierdzić rozwiązania zamienne do miejsc doraźnego schronienia, jeśli zapewniają one funkcje ochronne, a spełnienie standardowych warunków technicznych jest niemożliwe.

Warto zaznaczyć, że min. pojemność obiektów zbiorowej ochrony oblicza się, przyjmując, że na każde rozpoczęte 20 m² powierzchni przypada jedna osoba. Oznacza to, że w budynku o pow. 1999 m² powinno znaleźć się miejsce dla 100 osób.

Nowa procedura dla inwestorów

Wprowadzono obowiązek zawiadamiania wójta o zamiarze realizacji inwestycji, takich jak szkoły, szpitale, w których musi się znaleźć budowla ochronna (art. 95a).

• Ustalanie parametrów: po otrzymaniu zawiadomienia organy ochrony ludności mają 45 dni na wydanie postanowienia określającego wymaganą kategorię odporności i pojemność budowli ochronnej w danej inwestycji.
• Brak stanowiska organu: jeśli organ nie wyda postanowienia w ciągu 3 miesięcy, inwestor może zaprojektować budowlę o dowolnej kategorii i pojemności nie mniejszej niż na 30 osób.

Uznawanie istniejących obiektów

Po nowelizacji ustawy proces włączania starych budowli do zasobów stał się bardziej elastyczny (art. 207).

• Obiekt może zostać uznany za budowlę ochronną, jeśli spełnia wymagania lub może je spełniać po przebudowie lub dostosowaniu.
• Wymagania z rozporządzenia w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne [2] stają się formalnie warunkami technicznymi stosowanymi w trakcie przebudowy tych konkretnych, istniejących obiektów.

Wyłączenie spod prawa zamówień publicznych

To jedna z najbardziej radykalnych zmian. Do zamówień na roboty budowlane, dostawy i usługi bezpośrednio służące realizacji zadań w zakresie budowli ochronnych, MDS, łączności czy infrastruktury medycznej (finansowanych ze środków na potrzeby obronne) nie stosuje się przepisów prawa zamówień publicznych. Zamawiający musi jednak zapewnić przejrzystość i równe traktowanie oferentów m.in. poprzez umieszczenie ogłoszeń w Biuletynie Informacji Publicznej (art. 157a).

Centralna Ewidencja OZO

Ewidencja zostaje rozszerzona o dane dotyczące punktów schronienia (rodzaj, lokalizacja, dostępność). Komendant główny PSP ma sześć miesięcy od uruchomienia systemu na wprowadzenie danych o punktach schronienia zebranych podczas wcześniejszych inwentaryzacji.