Sporządzanie przedmiaru i kosztorysu robót przygotowawczych oraz ziemnych

W artykule, należącym do cyklu Lekcja kosztorysowania dla początkujących kosztorysantów, opisujemy przedmiarowanie oraz sporządzanie kosztorysu wybranych robót przygotowawczych placu budowy do robót ziemnych oraz robót ziemnych zmechanizowanych. Przedmiarowanie wykonano zgodnie z zasadami zawartymi w KNR 2-01 „Budowle i roboty ziemne”, rozdziały 01 Roboty przygotowawcze oraz 02 Roboty ziemne zmechanizowane (dalej w skrócie: KNR 2-01, rozdz. 01, 02) [1]. W katalogu podano nakłady robocizny, materiałów i pracy sprzętu m.in. dotyczące robót ziemnych w zakresie budownictwa ogólnego. Stanowi to podstawę do sporządzania kosztorysów ww. robót.

Przykładowe zadanie

Na działce budowlanej, jak na rys. 1, trzeba przeprowadzić roboty przygotowawcze placu budowy, a następnie wykonać koparkami podsiębiernymi wykopy pod fundamenty budynku mieszkalnego, gospodarczego oraz wiaty. W ramach kalkulacji należy:

1. Ustalić zakres rzeczowy tych robót.
2. Sporządzić przedmiar robót.
3. Sporządzić kosztorys metodą szczegółową kalkulacji kosztorysowej.

Przyjęto następujące założenia:

• działka budowlana położona jest w terenie podgórskim,
• w miejscu projektowanych obiektów nie ma drzew,
• na całej powierzchni działki zalega warstwa humusu z darnią gr. 30 cm,
• poniżej humusu, na zakładanym poziomie posadowienia bezpośredniego, znajduje się grunt rodzimy kat. III,
• należy wykonać wykopy fundamentowe tymczasowe:

• • szerokoprzestrzenny, średniej głębokości (1 < H_w ≤ 3 m), otwarty (bez obudowy, o bezpiecznym nachyleniu skarp), pod płytę fundamentową budynku mieszkalnego, poziom posadowienia: -1,80 m,
  • wąskoprzestrzenny (liniowy), płytki (H_w ≤ 1 m), pod ławy fundamentowe budynku gospodarczego, poziom posadowienia: -1,20 m,
  • jamiste, płytkie (H_w ≤ 1 m), pod sześć stóp fundamentowych wiaty, poziom posadowienia: -1,20 m,

• na podstawie badań geologicznych (odwiertów) ustalono, że poziom wody gruntowej znajduje się poniżej poziomów posadowienia – nie będzie potrzeby wykonania odwodnienia,
• ze względu na łączną objętość wykopów oraz III kategorię gruntu, wszystkie wykopy fundamentowe będą wykonywane mechanicznie koparkami z osprzętem podsiębiernym z transportem urobku,
• urobek z wykopów będzie transportowany na odległość 9,0 km po drogach utwardzonych,
• fundamenty żelbetowe będą wykonane w deskowaniu, a ich powierzchnie boczne zostaną zaizolowane.

Ustalenie zakresu rzeczowego robót

Zakres rzeczowy robót przygotowawczych i ziemnych obejmuje:

• usunięcie humusu (z części działki),
• roboty pomiarowe: geodezyjne wytycznie budynku mieszkalnego i gospodarczego oraz wiaty,
• wykonanie wykopów fundamentowych:

• • szerokoprzestrzennego (budynek mieszkalny),
  • wąskoprzestrzennego (budynek gospodarczy),
  • jamistych (wiata).

Sporządzenie przedmiaru robót przygotowawczych

Zgodnie z KNR 2-01, Założenia ogólne, pkt 3 Zasady przedmiarowania i obmiaru robót:

• pkt 3.1 „Roboty objęte katalogiem obmierza się w jednostkach miary podanych nad każdą tablicą katalogu”,
• pkt 3.2 „Kategorie gruntu dla poszczególnych robót ziemnych należy przyjmować wg danych projektu lub protokolarnych ustaleń na podstawie badań w terenie przy uwzględnieniu charakterystyki i rodzajów gruntu podanych w tablicy 0001”.

Przygotowanie placu budowy do robót ziemnych

Zgodnie z KNR 2-01, rozdz. 01. Roboty przygotowawcze, pkt 1 Zakres nakładów:

• pkt 1.1 „Rozdział 01 obejmuje roboty wstępne wykonywane przed rozpoczęciem właściwych robót ziemnych, a mające tylko na celu przygotowanie terenu do robót ziemnych lub umożliwienie ich kontynuacji”.
• pkt 1.3 „Roboty przygotowawcze zostały podzielone na cztery grupy obejmujące poszczególne czynności:

• • karczowanie lub wyrąb drzew z oczyszczeniem terenu z pozostałości po karczowaniu drzew,
  • odspajanie i kruszenie gruntów skalistych,
  • roboty pomiarowe i inne roboty przygotowawcze,
  • układanie i rozbieranie torów roboczych oraz tymczasowych dróg kołowych”.

W przykładowym zadaniu przyjęto wykonanie dwóch grup robót, tj.:

• pomiarowe – geodezyjne wytyczenie budynku mieszkalnego, gospodarczego oraz wiaty na działce budowlanej,
• inne przygotowawcze – usunięcie humusu.

Przed obliczeniem ilości robót polegających na usunięciu humusu należy ustalić, czy będą one wykonywane ręcznie, czy mechanicznie. Czynnikiem decydującym o wyborze metody jest przede wszystkim wielkość powierzchni (czyli ilość robót). Co do zasady humus zdejmuje się z całej powierzchni terenu budowy, ponieważ jest on gruntem kategorii I, który po opadach atmosferycznych, pod naciskiem kół ciężkiego sprzętu budowlanego, zamienia się w błoto. W niezbędnym zakresie humus usuwa się z powierzchni większej co najmniej o kilka metrów (2-5 m) z każdej strony poza obrysem górnych krawędzi wykopu fundamentowego. W KNR 2-01 w tab. 0002 podano minimalne ilości robót ziemnych, których wykonanie przy użyciu sprzętu mechanicznego, jest ekonomicznie uzasadnione.

Podczas zdejmowania humusu usuwa się wszelkiego rodzaju zanieczyszczenia (np. resztki gruzu). Usunięty humus będzie składowany w nasypach tymczasowych, a po zakończeniu budowy zostanie wykorzystany do aranżacji ogrodu.
Pozostałe czynniki mające wpływ na sposób usuwania humusu to: dostępność sprzętu u wykonawcy (spycharki lub zgarniarki), możliwość zastosowania ciężkiego sprzętu na działce oraz wysokość kosztów robocizny decydująca o opłacalności usuwania humusu ręcznie lub przy użyciu sprzętu.
W KNR 2-01, w rozdz. 01 znajdują się dwie tablice dotyczące robót związanych z usunięciem humusu, tj.:

• tab. 0125 Ręczne usunięcie warstwy ziemi urodzajnej (humusu),
• tab. 0126 Usunięcie warstwy ziemi urodzajnej (humusu) za pomocą spycharek.

Ze względu na dużą ilość robót przyjęto mechaniczne usunięcie humusu.
W przypadku „usunięcia humusu z darnią o grubości 30 cm” przyjęto z KNR 2-01, rozdz. 01, tab. 0126, kol. 01 Usunięcie warstwy ziemi urodzajnej (humusu) o gr. do 15 cm za pomocą spycharek. Humus ściągnięto tylko z części terenu, nie z całej działki (rys. 1):

L₁ = 37,00 m x 36,00 m = 1 332,00 m²

W kol. 01 tab. 0126 grubość warstwy humusu wynosi do 15 cm. W zadaniu należy usunąć warstwę o gr. 30 cm. W tym celu, do roboty z poz. 1 przedmiaru (podstawa KNR 2-01 0126-01), w poz. 2 należy uwzględnić dodatek z kol. 02 (podstawa KNR 2-01 0126-02) – za każde następne 5 cm grubości. W oknie Właściwości pozycji, zakładce Pozycja, w polu Krotność należy wpisać 3 (rys. 3), ponieważ:

3 × 5 cm + 15 cm = 30 cm

Obliczono ilość robót:

L₂ = L₁ = 37,00 m x 36,00 m = 1 332,00 m²

Przy obliczaniu dodatku grubości, ilość robót w poz. 2 nie uległa zmianie, ponieważ roboty usunięcia humusu podaje się w m2 powierzchni, z której jest on usuwany.

Warto wiedzieć! Już na etapie wprowadzania roboty w poz. 1, w oknie Modyfikacje, można od razu podać całkowitą grubość warstwy humusu 30 cm (rys. 4). W tym przypadku otrzymuje się dwie podstawy w jednej pozycji tj. KNR 2-01 0126-01 i KNR 2-01 0126-02.

Roboty pomiarowe

Przed przystąpieniem do wykopów trzeba dokładnie ustalić, w którym miejscu je wykonać. W tym celu przeprowadza się roboty pomiarowe, polegające na:

• geodezyjnym wytyczeniu osi budowli,
• zabezpieczeniu osi poprzez wyniesienie ich poza obręb wykopów fundamentowych na ławy drutowe („ławice”),
• wyznaczeniu punktów wysokościowych (tymczasowych reperów roboczych),
• przeprowadzeniu geodezyjnych pomiarów kontrolnych.

Zgodnie z KNR 2-01, rozdz. 01, pkt 2.3 Roboty pomiarowe:

• pkt  2.3.1 „(…) Nakłady zawarte w tablicach 0119-0122 uwzględniają tylko robociznę pracowników fizycznych i materiały pomocnicze wraz z ich transportem. Nie obejmują natomiast czasu zatrudnienia pracowników technicznych”,
• pkt  2.3.4 „(…) nakłady zawarte w tablicy 0122 obejmują pomiary przy głębieniu wykopów fundamentowych, dla których jednostką odniesienia jest 100 m³ wykopu”.

Zatem ilości robót pomiarowych oblicza się w m3 objętości wykopów fundamentowych, natomiast koszty pracy pracowników technicznych (geodety) należy wyliczyć dodatkowo.

W przypadku „robót pomiarowych” przyjęto z KNR 2-01, rozdz. 01, tab. 0122, Pomiary przy wykopach fundamentowych, kol. 03 teren podgórski i górski. Ponieważ jednostką miary są m³ odpowiadające całkowitej objętości wykopów, należy odwołać się do pozycji, w których obliczono objętości wykopów (patrz obliczenie ilości robót „wykonanie wykopów” w dalszej części artykułu).

L₃ = L₄ = 345,88 m³

Sporządzenie przedmiaru robót ziemnych

W KNR 2-01, rozdz. 02 opisano roboty ziemne zmechanizowane wykonywane np. koparkami z różnym osprzętem, z przewozem urobku środkami transportu kołowego oraz na odkład bez transportu urobku.

Wymiary wykopów fundamentowych

Zgodnie z KNR 2-01, rozdz. Założenia ogólne, pkt 3 Zasady przedmiarowania i obmiarowania robót:

• pkt 3.3 „Objętości kosztorysowe robót ziemnych kubaturowych oblicza się według określonych w projekcie wymiarów lub przekrojów poprzecznych i profili podłużnych wykopów, przekopów lub ukopów, a więc w m3 gruntu rodzimego”,
• pkt 3.4 „Objętości wykopów tymczasowych ze skarpami lub o ścianach pionowych obliczać należy w oparciu o określone wymiary, które ustala się zgodnie z podanymi niżej zasadami lub założeniami”,
• pkt 3.4.2 „Wymiary dna wykopów fundamentowych o skarpach pochyłych należy zawsze przyjmować jako równe wymiarom rzutu ław lub stóp fundamentowych niezależnie od rodzaju i sposobu wykonywania fundamentu.
  Wykopy fundamentowe ze skarpami można stosować wyłącznie przy głębokościach większych:

• • od 2,0 m w skałach zwartych jednorodnych przy odspajaniu mechanicznym,
  • od 1,0 m w pozostałych gruntach”.

• pkt 3.4.3 „(…) Jeżeli ściany boczne ławy, stopy lub płyty względnie ściany fundamentowej (posadowionej na gruncie bezpośrednio, tj. bez ławy) są wykonywane w deskowaniu lub gdy ich powierzchnie boczne są izolowane, szerokość wykopu o ścianach pionowych nieumocnionych przyjmuje się równą grubości ławy, szerokości stopy fundamentowej itp. z dodatkiem po 0,6 m z każdej strony izolowanej lub deskowanej.
  Wykopy o ścianach pionowych nieumocnionych należy stosować przy głębokościach:

• • do 2,0 m w skałach zwartych jednorodnych przy odspajaniu mechanicznym,
  • do 1,0 m w pozostałych gruntach”.

Biorąc pod uwagę powyższe zasady przedmiarowania oraz przyjęte w zadaniu założenia, obliczamy wymiary poszczególnych wykopów.

Wykop szerokoprzestrzenny, średniej głębokości, otwarty, tj. o skarpach pochyłych (h/l = 1/0,43 – przyjęto na podstawie tab. 0004 z pkt 3.4.2 Zasad przedmiarowania dla katalogu KNR 2-01), a zatem jego objętość należy obliczać jako objętość ostrosłupa ściętego

gdzie:

P₁ – pole podstawy dolnej – powierzchnia dna wykopu po obrysie płyty fundamentowej,
P₂ – pole podstawy górnej – powierzchnia po koronie wykopu,
H_w – wysokość – głębokość wykopu fundamentowego.

H_w = P_p – g = 1,80 – 0,30 = 1,50 m

gdzie:
P_p – poziom posadowienia,
g – grubość warstwy usuniętego humusu.

Wykopy liniowe (wąskoprzestrzenne) i jamiste, płytkie, o ścianach pionowych, a zatem ich objętości należy obliczać jako objętość prostopadłościanów, tj. jako iloczyn ich pola podstawy i wysokości.
Pole podstawy – powierzchnia dna wkopu po obrysie fundamentów (stóp, ław, płyty fundamentowej) powiększona, zgodnie z pkt 3.4.3, o 0,6 m z każdej strony.
Wysokość – głębokość wykopu fundamentowego H_w:

H_w = P_p – g = 1,20 – 0,30 = 0,90 m

W zadaniu założono, że urobek nie będzie składowany na odkład, ze względu na brak miejsca na terenie budowy.
Warto wiedzieć! Grunt uzyskany z wykopu (urobek) może być złożony w określonym miejscu działki na tzw. odkład, z przeznaczeniem do późniejszego wykorzystania np. zasypania wykopu fundamentowego. Grunt rodzimy jest najlepszy do tego celu, pod warunkiem, że nie zawiera gruzu, materiałów organicznych i nie jest wysadzinowy (np. glina).

Wykonanie wykopów fundamentowych koparkami podsiębiernymi z transportem urobku

W przypadku „wykonania wykopu koparką z transportem urobku” przyjęto z KNR 2-01, rozdz. 02, tab. 0206 Roboty ziemne wykonywane koparkami podsiębiernymi z transportem urobku samochodami samowyładowczymi, kol. 04 koparki podsiębierne o poj. łyżki 0,60 m³, kat. gruntu III.

Obliczono ilości robót (rys. 2a, b, c):

wykop szerokoprzestrzenny:

wykopy liniowe:

 L_4’’ = 0,90 × 1,80 × (12,00 × 2 + 6,00 × 2) = 58,32 m³

sześć wykopów jamistych:

L_4’’’’ = 0,90 x 2,00 x 2,00 x 6 = 21,60 m³

razem

L_4’ = 265,96 + 58,32 + 21,60 = 345,88 m³

W tab. 0206 roboty ziemne wykonywane koparkami podsiębiernymi są powiązane z transportem urobku samochodami samowyładowczymi, ale tylko do 1 km. W zadaniu należy przewieźć urobek na odległość 9,0 km. W tym celu do roboty z poz. 4 przedmiaru (podstawa KNR 2-01 0206-04), w poz. 5 trzeba dodatkowo obliczyć nakłady uzupełniające za większy dystans. Należy do tego użyć tablicy KNR 2-01 0214 Nakłady uzupełniające do tab. 0201-0213 za każde dalsze rozpoczęte 0,5 km odległości transportu ponad 1 km samochodami samowyładowczymi i ponad 0,5 km przyczepami samowyładowczymi. Z niej wybieramy kol. 04 (…) po drogach utwardzonych kat. III-IV, aby nakłady pasowały do kategorii grunt działki.
W oknie programu Właściwości pozycji, w zakładce Pozycja, w polu Krotność należy wpisać liczbę 16, ponieważ:

16 × 0,5 km + 1,0 km = 9,0 km

Obliczono ilość robót:

L₅ = L₄ = 345,88 m³

Należy zauważyć, że przy obliczaniu dodatku nie ulega zmianie ilość robót (objętość transportowanego urobku), zwiększają się jedynie nakłady.

Warto wiedzieć! Już na etapie wprowadzania roboty w poz. 4, w oknie programu Modyfikacje, można od razu zaznaczyć przewóz na ponad 1 km, a w oknie Wybór modyfikacji wybrać: kategorię transportowanego gruntu (urobku): I, II, III lub IV, rodzaj dróg: gruntowe lub utwardzone oraz podać całkowitą liczbę kilometrów transportu, tj. 9 km.

Zgodnie z KNR 2-01, rozdz. 01, pkt 2 Założenia kalkulacyjne pkt 2.8.3 „Do nakładów na roboty ziemne z transportem kołowym po drogach o nawierzchni utwardzonej należy stosować dodatkowe nakłady robocizny (robotnicy – grupa I) za oczyszczanie nawierzchni dróg lub ulic z ziemi wynoszonej na protektorach kół przy wyjeżdżaniu z wykopów. Wielkości nakładów dodatkowych zależne są od kategorii gruntu w wykonywanym wykopie i wynoszą:

• 2,40 r-g/100 m³ – kategoria I-II,
• 3,15 r-g/100 m³ – kategoria III-IV (w tym grunty skaliste).

Dodatki te stosować należy niezależnie od sposobu załadunku gruntów w wykopie (mechanicznie lub ręcznie), niezależnie od stopnia ich wilgotności oraz niezależnie od odległości transportu mas ziemnych po drogach i ulicach o nawierzchniach utwardzonych wymagających oczyszczenia”.

W przypadku prac określanych jako „oczyszczanie nawierzchni dróg lub ulic z ziemi wynoszonej na protektorach kół przy wyjeżdżaniu z wykopów” przyjęto z KNR 2-01, założenia ogólne pkt 2.8.3. Oczyszczenie nawierzchni z ziemi wynoszonej na protektorach kół przy wyjeżdżaniu z wykopu – grunt III-IV kat. – jednostką miary są m3 odpowiadające całkowitej objętości wykopów.

Obliczono ilości robót:

L₆ = L₄ = 345,88 m³

Sporządzenie kosztorysu robót przygotowawczych i ziemnych

Dane do kosztorysu:

• jednostkowe nakłady rzeczowe: robocizny, materiału i pracy sprzętu (n_r, n_m, n_s) przyjęto na podstawie KNR 2-01 – pozycje (tablice i kolumny) przyjęte w przedmiarze,
• średnie ceny jednostkowe czynników produkcji budowlanej (stawka kosztorysowa robocizny C_r, ceny jednostkowe nabycia materiałów budowlanych C_m, ceny jednostkowe pracy sprzętu C_ps) z I kw. 2026 r., na podstawie bazy cenowej INTERCENBUD [2], stawka kosztorysowa robocizny (C_r) jak dla robót ogólnobudowlanych w całym kraju,
• narzuty (tj. koszty pośrednie, koszty zakupu materiałów budowlanych oraz zysk) obliczono metodą wskaźnikową (procentową), koszty zakupu materiałów doliczono do ceny materiałów; przyjęto wskaźniki kosztów narzutów (w_kp, w_z, w_kz) jako średnie rynkowe z I kw. 2026 r., na podstawie publikacji cenowej INTERCENBUD.

Odpowiedź:

Wartość kosztorysowa (W_k) robót przygotowawczych placu budowy (pomiarowych i usunięcia humusu) oraz ziemnych (wykonanie koparką wykopów fundamentowych) dotyczących budynku mieszkalnego, gospodarczego i wiaty, przyjmując średnie rynkowe ceny jednostkowe czynników produkcji budowlanej i średnie wskaźniki kosztów narzutów z I kw. 2026 r., wynosi:

W_k = 48 752,50 zł

Cena kosztorysowa C_k (w tym 8% VAT):

C_k = 52 652, 70 zł

Podsumowanie

W artykule sformułowano zadanie polegające na sporządzeniu przedmiaru i kosztorysu mechanicznego usunięcia humusu, geodezyjnego wytyczenia obiektów budowlanych na działce oraz wykonanie koparkami wykopów fundamentowych z transportem urobku.
Zgodnie z zasadami przedmiarowania, podanymi w KNR 2-01, rozdz. 01, 02, ilości robót oblicza się w jednostkach:

• usunięcie humusu – w m² powierzchni działki, z której jest usuwamy, przy uwzględnieniu całkowitej grubości warstwy humusu,
• roboty pomiarowe – geodezyjne wytyczenie budynków i wiaty – w m³ całkowitej objętości wszystkich wykopów fundamentowych,
• wykopy fundamentowe – w m³ objętości gruntu rodzimego.

Wielkości i oznaczenia jednostek przedmiarowych dotyczących robót przygotowawczych i ziemnych można również odczytać z tablic KNR 2-01 (lewy górny narożnik).