Sporządzanie przedmiaru i kosztorysu robót tynkarskich

W kolejnym artykule z serii Lekcja kosztorysowania dla początkujących kosztorysantów – uczniów szkół budowlanych i studentów – opiszemy zasady przedmiarowania oraz sporządzimy kosztorys jednej z najczęściej wykonywanych robót wykończeniowych w budynkach w stanie surowym, tj. tynkowania pomieszczeń.

Przedmiar dotyczący przykładowego zadania zostanie przygotowany zgodnie z zasadami zawartymi w katalogu KNR 2-02 „Konstrukcje budowlane”, rozdział 08 Tynki, sztablatury i okładziny wewnętrzne (dalej w skrócie: KNR 2-02, rozdz. 08) [1]. Jednostkowe nakłady rzeczowe robocizny, materiałów i pracy sprzętu niezbędne do wykonania tynków, sztablatur oraz okładzin wewnętrznych podano w tablicach 0801–0830. Należy podkreślić, że te obejmują one nie tylko wykonanie robót podstawowych, ale uwzględniają również roboty towarzyszące, takie jak:

• zamurowanie przebić o powierzchni do 0,1 m2 w ścianach i stropach;
• przygotowanie powierzchni sufitów i ścian poprzez skucie wycieków zaprawy, oczyszczenie oraz zwilżenie podłoża;
• ustawienie, przestawienie i rozebranie rusztowań przenośnych;
• obsadzenie kratek wentylacyjnych, narożników ochronnych oraz haków zwykłych do mocowania karniszy (zgodnie z KNR 2-02, rozdz. 08, założenia szczegółowe pkt 5.1.: „W nakładach uwzględniono robociznę obsadzenia kratek, haków do firanek, narożników ochronnych itp. Nakłady materiałowe dla tych elementów należy ustalać oddzielnie”.);
• wykonanie reperacji po uszkodzeniach uzasadnionych normalnym procesem technologicznym oraz końcowym uporządkowaniem miejsca pracy.

Roboty tynkarskie można kosztorysować także na podstawie innych katalogów – np. KNR AT-32, KNR 9-03, BC-01, KNR K-04, które uwzględniają wykorzystanie gotowych mieszanek tynkarskich.

Przykładowe zadanie

W pomieszczeniu przedstawionym na rysunku należy wykonać roboty wykończeniowe polegające na wykonaniu tynków wewnętrznych na sufitach i ścianach. W ramach kalkulacji trzeba:

• ustalić zakres rzeczowy robót tynkarskich,
• sporządzić przedmiar robót tynkarskich,
• sporządzić kosztorys robót tynkarskich metodą szczegółową kalkulacji kosztorysowej.

Przyjęto następujące założenia:

• pomieszczenie znajduje się na parterze jednorodzinnego budynku mieszkalnego;
• ściany i stropy wykonano w technologii tradycyjnej (ściany murowane z pustaków ceramicznych, strop gęstożebrowy);
• w pomieszczeniu znajdują się dwa otwory okienne (w tym jeden na okno tarasowe przesuwne) i jeden na drzwi wewnętrzne, z ościeżami tynkowanymi o szerokości w stanie surowym 0,20 m (bez zamontowanej stolarki okiennej i drzwiowej);
• w jednej ze ścian poprowadzone są przewody kominowe (m.in. odprowadzające dym z kominka znajdującego się w pomieszczeniu), wymurowane z cegły pełnej. Fragment ten wystaje poza lico muru i docelowo będzie obłożony cegłą klinkierową, w związku z czym jego powierzchnia nie będzie tynkowana;
• analizie poddano trzy warianty technologiczne:
• wariant I: tynki wewnętrzne wykonywane mechanicznie, zaprawa przygotowywana w agregacie tynkarskim, transport zaprawy pompą do zapraw;
• wariant II: tynki wewnętrzne wykonywane ręcznie, zaprawa przygotowywana w agregacie tynkarskim, transport zaprawy pompą do zapraw;
• wariant III: tynki wewnętrzne wykonywane ręcznie, zaprawa przygotowywana ręcznie (tradycyjnie), transport zaprawy ręczny, z wykorzystaniem wyciągu;
• zastosowany materiał to tynk cementowo-wapienny kategorii III (zatarty na gładko, trójwarstwowy: obrzutka + narzut + gładź tynkarska) o grubości 15–20 mm. Jest to rozwiązanie powszechnie stosowane w budownictwie mieszkaniowym (pokoje, kuchnie, łazienki, korytarze) oraz użyteczności publicznej, odpowiadające obecnie tzw. standardowi deweloperskiemu.

Ustalenie zakresu rzeczowego robót

Szczegółowy zakres rzeczowy robót obejmuje wykonanie tynków wewnętrznych na:

• sufitach,
• ścianach wraz z ościeżami otworów okiennych i drzwiowych.

Sporządzenie przedmiaru robót tynkarskich

Zgodnie z zasadami przedmiarowania podanymi w założeniach szczegółowych rozdz. 08 w KNR 2-02 pkt 4 Zasad przedmiarowania:

• pkt 4.1. „Tynki i gładzie oblicza się w metrach kwadratowych jako iloczyn długości ścian w stanie surowym i wysokości mierzonej od czystej podłogi do spodu stropu. Powierzchnie pilastrów i słupów oblicza się w rozwinięciu powierzchni tych elementów w stanie surowym. Powierzchnie kolumn i półkolumn o przekroju okrągłym i owalnym oblicza się wg opisanego prostokąta lub jego trzech boków w najwęższym przekroju przez największą wysokość”.
• pkt 4.2. „Tynki i gładzie stropów płaskich oblicza się w metrach kwadratowych ich rzutu w świetle ścian surowych na płaszczyznę poziomą. Powierzchnie stropów żebrowych i kasetonowych oblicza się w rozwinięciu według wymiarów w stanie surowym bez dodatku za krawędzie”.

Biorąc pod uwagę powyższe wytyczne, ilość robót tynkarskich oblicza się w metrach kwadratowych (m²) otynkowanych powierzchni sufitów i ścian, przyjmując wymiary stanu surowego ściśle z podanymi zasadami, w tym mierząc wysokość ścian od poziomu „czystej podłogi”. W budownictwie termin ten oznacza poziom wykończonej podłogi – wierzchnią, ostateczną warstwę użytkową, po której poruszają się mieszkańcy, czyli posadzkę (np. z paneli podłogowych laminowanych, płytek ceramicznych, parkietu itp.).
Wytyczna nakazująca przyjmowanie wysokości pomieszczenia od „czystej podłogi” oznacza, że od całkowitej wysokości pomieszczenia w stanie surowym (mierzonej od wierzchu części nośnej stropu dolnego do spodu części nośnej stropu górnego nad daną kondygnacją) należy odjąć łączną grubość wszystkich projektowanych warstw podłogowych (łącznie z grubością posadzki).

Warto zauważyć, że zgodnie z zasadami wiedzy technicznej tynki wewnętrzne wykonuje się przed układaniem warstw podłogowych na stropie. W efekcie tynk na ścianach „schodzi” poniżej poziomu przyszłej posadzki, co umożliwia m.in. prawidłowe wykonanie dylatacji obwodowej. Jednak w kosztorysowaniu robót tynkarskich (zgodnie z zasadami KNR) wycenia się wyłącznie widoczną, użytkową powierzchnię tynku na ścianach. Otynkowana powierzchnia ściany, która docelowo zostanie zakryta warstwami podłogowymi nie jest uwzględniana w przedmiarze.

Kolejnym krokiem przy sporządzaniu przedmiaru jest prawidłowe uwzględnienie powierzchni nieotynkowanych, otworów drzwiowych i okiennych oraz ich ościeży. Zgodnie z KNR 2-02, pkt 2. Założenia kalkulacyjne:

• pkt 2.4. „W nakładach uwzględniono wykonanie tynków ościeży w otworach o powierzchni do 3 m². Nakłady na wykonanie tynków ościeży w otworach o powierzchni ponad 3 m2 należy ustalać oddzielnie”.

Szczegółowe zasady dokonywania potrąceń podano w KNR 2-02, pkt 4. Zasady przedmiarowania:

• pkt 4.3. „Z nakładów na powierzchnie tynków i gładzi potrąca się nakłady na powierzchnie nieotynkowane, powierzchnie ciągnione lub obróbek kamiennych i innych, jeżeli każda z nich jest większa niż 1 m². Potrąca się również nakłady na otwory o powierzchni ponad 1 m², jeżeli ościeża ich są nieotynkowane oraz otwory o powierzchni ponad 3 m². Z powierzchni tynków nie odlicza się powierzchni nieotynkowanych lub ciągnionych mniejszych niż 1 m² i powierzchni otworów do 3 m², jeżeli ościeża ich są tynkowane”.

Dalej podano sposób obliczania ilości robót:

• pkt 4.3. „Tynki ościeży w otworach o powierzchni ponad 3 m² oblicza się jako iloczyn jednokrotnej długości ościeża, mierzonej w świetle ościeżnicy, przez szerokość ościeża w stanie surowym. Powierzchnie otworów oblicza się w świetle ościeżnicy lub w świetle muru, jeżeli otwory są bez ościeżnicy. Otwory w obramowaniach ciągnionych oblicza się według zewnętrznych wymiarów obrysu obramowania”.

Warto wiedzieć! Termin „powierzchnie ciągnione” odnosi się do uformowanych z zaprawy elementów dekoracyjnych i wykończeniowych, takich jak gzymsy, fasety, opaski okienne i drzwiowe, pilastry i bonie oraz sztukateria tynkarska. Ze względu na znacznie wyższą pracochłonność ich wykonania w porównaniu z tynkowaniem płaskich ścian, stanowią one odrębną pozycję rozliczeniową, a ich przedmiar sporządza się zazwyczaj w metrach bieżących (m).

Na podstawie przytoczonych zasad można sformułować następujące, praktyczne wytyczne dla kosztorysanta:

Od powierzchni tynków odlicza się powierzchnie:

• nieotynkowane, ciągnione itp. – jeżeli każda z nich jest większa niż 1 m² (> 1 m²);
• otworów drzwiowych i okiennych – o powierzchni powyżej 1 m² (> 1 m²), jeżeli ich ościeża pozostają nieotynkowane;
• otworów drzwiowych i okiennych – o powierzchni powyżej 3 m² (> 3 m²) każde, niezależnie od tego, czy ich ościeża są tynkowane czy też nie.

Od powierzchni tynków nie potrąca się powierzchni:

• nieotynkowanych, ciągnionych itp. – o powierzchni równiej lub mniejszej niż 1 m² (≤ 1 m²);
• otworów drzwiowych i okiennych – o powierzchni równej lub mniejszej niż 3 m² (≤ 3 m²), pod warunkiem, że ich ościeża są tynkowane.

W jednostkowych nakładach rzeczowych podanych w tablicach 0801–0830 uwzględniono już wykonanie tynków w ościeżach otworów drzwiowych i okiennych o powierzchni ≤ 3 m². W przypadku otworów o powierzchni > 3 m² nakłady na tynkowanie ościeży należy zawsze kalkulować jako osobną pozycję przedmiarową i kosztorysową, a ilość tych robót obliczać jako iloczyn długości ościeża i jego szerokości (głębokości) w stanie surowym, zgodnie z zasadami przedmiarowania z pkt 4.3.
Zapis „szerokość ościeża w stanie surowym” odnosi się do fizycznej głębokość wnęki okiennej lub drzwiowej. Mierzy się ją jako odległość od lica surowego (nieotynkowanego) muru do krawędzi zamontowanej ramy stolarki. Dopisek "w stanie surowym" jednoznacznie wskazuje, że do wymiaru tego nie dolicza się grubości planowanego tynku na sąsiadującej z otworem ścianie.

Podsumowując, powyższa zasada sprowadza się do obliczenia pola powierzchni ościeża („paska tynku” nazywanego „szpaletą”), okalającego zamontowane okno lub drzwi. Rozwiniętą długość tynkowanych krawędzi (długość ościeża) mnoży się przez głębokość wnęki (szerokość ościeża), uzyskując w ten sposób rzeczywistą powierzchnię robót tynkarskich w metrach kwadratowych (m²). Wynik ten wprowadza się do przedmiaru jako odrębną, dodatkową pozycję rozliczeniową.

Warto zapamiętać! Ościeże to wewnętrzna powierzchnia otworu w ścianie, w którym osadza się drzwi lub okno. Ościeżnica to rama montowana w tym otworze, element nośny skrzydła okiennego lub drzwiowego.

Obliczono ilości robót:

Tynki na sufitach:
L_{1, 4, 7} = 4,00 × 6,00 = 24,00 m²

Tynki na ścianach:
L_{2, 5, 8} = (4,00 × 2 + 6,00 × 2) × 2,60 = 52,00 m²

Od powierzchni tynku potrącono:
powierzchnię nieotynkowaną przewodu kominowego obłożonego cegłą klinkierową – jest większa niż 1 m²:

1,50 × 2,60 = 3,90 m²

oraz powierzchnię otworu w ścianie zewnętrznej pod drzwi przesuwne na taras – przekracza ona 3 m²:

2,50 × 2,10 = 5,25 m²

Powierzchni pozostałych otworów (drzwiowego i okiennego) nie odjęto od powierzchni tynku, ponieważ powierzchnia każdego z nich jest mniejsza niż 3 m², a ich ościeża będą tynkowane.

Oddzielnie doliczono wykonanie tynków w ościeżach otworu pod drzwi przesuwne na taras – jego powierzchnia wynosi ponad 3 m² (w obliczeniu długości ościeża nie uwzględniano dolnej krawędzi otworu – w tym miejscu będzie próg okna tarasowego).

L_{3, 6, 9} = (2,50 + 2,10 × 2) × 0,20 = 1,34 m²

Należy jeszcze obliczyć ilość narożników. Zgodnie z KNR 2-02, rozdz. 08, założenia szczegółowe pkt 5.3. „W budynkach konstrukcji tradycyjnej przy stosowaniu narożników ochronnych dla ścian z cegły lub bloczków, należy przyjmować wielkości wg tablicy 0006”.

W tym przypadku nakłady na osadzenie narożników są już uwzględnione w nakładach robocizny na wykonanie tynków, a w kosztorysie uwzględnia się jedynie ich nakład zapotrzebowania (tj. liczbę w sztukach) i wylicza proporcjonalnie do całkowitej powierzchni tynkowanych ścian. Przykładowo przy wykonywaniu tradycyjnych tynków kat. III na każde 100 m² tynku przysługuje stały dodatek materiałowy: 3 szt. narożników ochronnych (tab. 1).

Inna metoda polega na uwzględnieniu narożników jako samodzielnej pozycji przedmiarowej w metrach bieżących. Ich długość wynosi: 1,5 x 3 + 2,1 x 2 + 2,5 + 2,0 x 2 + 1,0 = 16,2 m x 1,03 = 16,69 m.

Sporządzenie kosztorysu robót wykończeniowych

Założono sporządzenie kosztorysu inwestorskiego metodą szczegółową kalkulacji kosztorysowej.

Dane wyjściowe do kosztorysu:

• jednostkowe nakłady rzeczowe robocizny, materiału i pracy sprzętu (n_r, n_m, n_s) przyjęto według KNR 2-02 [1] – podstawa przedmiaru w poszczególnych pozycjach (tablice i kolumny);
• średnie ceny jednostkowe czynników produkcji budowlanej (stawka kosztorysowa robocizny C_r, ceny jednostkowe nabycia materiałów C_m łącznie z kosztami zakupu, ceny jednostkowe pracy sprzętu C_ps) z II kw. 2026 r. pochodzą z bazy cenowej INTERCENBUD [2]; stawka robocizny kosztorysowej netto (C_r) jest średnią rynkową dla robót ogólnobudowlanych w całym kraju – wyniosła 52,30 zł/r-g;
• narzuty (tj. koszty pośrednie K_P, koszty zakupu materiałów budowlanych K_Z oraz zysk Z) obliczono metodą wskaźnikową (procentową), koszty zakupu materiałów doliczono co ceny materiałów; przyjęto wartości wskaźników kosztów narzutów (w_Kp, w_Z, w_Kz) jako średnie rynkowe z II kw. 2026 r., na podstawie bazy cenowej INTERCENBUD [2];
• zaprawy uwzględnione w kosztorysie w m³ są obecnie dostępne w sprzedaży w kg w postaci suchych mieszanek przeznaczonych do rozrobienia z wodą;
• przyjęto narożniki ochronne z blachy stalowej ocynkowanej o szerokości 36 x 36 mm i długości 2,5 m.

Uzasadnienie przyjęcia nakładów na narożniki ochronne

Zgodnie z założeniami szczegółowymi do rozdziału 08, KNR 2-02 (pkt 2.2, 5.1., 5.3. oraz tablica 0006), w odniesieniu do robót tynkarskich, których podstawę kalkulacji stanowiły tablice 0801, 0802 oraz 0803 (tj. w pozycjach: 1, 2, 4, 5, 7, 8), w zakładce Materiały dopisano materiał „narożniki ochronne” z wpisanym ręcznie jednostkowym nakładem zapotrzebowania wynoszącym (zgodnie z tablicą 0006): n_m = 0,03 szt./m²

Warto zapamiętać! W tablicy 0006 podano nakłady zapotrzebowania narożników ochronnych w sztukach. W handlu narożniki dostępne są najczęściej jako listwy stalowe ocynkowane, z PVC (do tynków cementowo-wapiennych) lub aluminiowe (do tynków gipsowych) o znormalizowanych długościach 2,5 m lub 3,0 m. Z uwagi na brak możliwości zakupu niepełnych sztuk wyrobu fabrycznego, przy zamówieniu lub fizycznym zakupie materiału, uzyskany nakład całkowity zapotrzebowania zawsze zaokrągla się w górę do pełnych sztuk.

Odpowiedź:

Wartość kosztorysowa (W_k) robót wykończeniowych polegających na wykonaniu tynków wewnętrznych na suficie i ścianach w pomieszczeniu budynku mieszkalnego jednorodzinnego – przyjmując średnie rynkowe ceny jednostkowe czynników produkcji budowlanej i średnie wartości wskaźników kosztów narzutów z II kw. 2026 r. – wynosi:

• w wariancie I:
  W_kWI = 3 801,66 zł
• w wariancie II:
  W_kWII = 5 033,40 zł
• w wariancie III:
  W_kWIII = 5 006,23 zł

Podsumowanie

W artykule sformułowano zadanie polegające na sporządzeniu przedmiaru i kosztorysu robót tynkarskich, obejmujących wykonanie tynków wewnętrznych na suficie, ścianach oraz ościeżach otworów) w pomieszczeniu przedstawionym na rysunku.

Zgodnie z zasadami przedmiarowania zawartymi w KNR 2-02, rozdz. 08, ilości robót tynkarskich stropów (sufitów) i ścian oblicza się według następujących reguł:

• przedmiar sporządza się w m² powierzchni stropów (sufitów) i ścian;
• długość ścian mierzy się w stanie surowym;
• wysokość ścian mierzy się od poziomu „czystej podłogi” (posadzki) do spodu części nośnej stropu nad daną kondygnacją;
• od całkowitej tynkowanej powierzchni potrąca się niektóre powierzchnie, stosując wytyczne wskazane w zasadach przedmiarowania;
• w przypadku otworów okiennych i drzwiowych o powierzchni powyżej 3 m² (> 3 m²) tynkowanie ościeży należy zawsze kalkulować jako odrębną, dodatkową pozycję. Wymiary ościeży (tj. długość rozwinięcia w świetle oraz szerokość w stanie surowym) przyjmuje się ściśle według zasad podanych w pkt 4.3.

Przedmiar i kosztorys sporządzono z uwzględnieniem trzech wariantów technologicznych wykonania tynków (ręcznie lub mechanicznie, z ręcznym lub mechanicznym przygotowaniem i transportem zaprawy).

Jednostkowe nakłady rzeczowe podane w tablicach rozdz. 08, KNR 2-02 zawierają nakłady na roboty towarzyszące, takie jak ustawienie i rozebranie rusztowań przenośnych, zamurowanie drobnych przebić czy obsadzenie narożników ochronnych, w związku z czym robót tych nie należy przedmiarować i wyceniać w kosztorysie jako odrębnych pozycji (pozwala to uniknąć popełnieniu istotnego błędu polegającego na dublowania kosztów).

Wielkości i oznaczenia jednostek przedmiarowych poszczególnych robót tynkarskich można również odczytać bezpośrednio z nagłówków tablic 0801–0830 (lewy górny narożnik) z KNR 2-02, rozdz. 08.