Warianty kosztorysu… czy to aby nie kolejny pomysł na dołożenie kosztorysantowi dodatkowej pracy? Co do tego, to bez dwóch zdań, wprowadzenie wariantów może spowodować w skrajnych przypadkach konieczność wykonania niemalże w całości nowego kosztorysu. Samo stwierdzenie „zróbmy kosztorys w kilku wariantach” wcale nie oznacza, że kosztorysant zmieni kilka pozycji lub materiałów na inne i po robocie. Może się bowiem okazać, że taka modyfikacja pociąga za sobą zmiany w projekcie i konieczność uzgodnienia ich z projektantem, który dokona niezbędnych obliczeń. Najprostszym przykładem takiej sytuacji niech będzie wymiana pokrycia dachowego z blachodachówki na dachówkę betonową. Dlatego też przed wprowadzeniem wariantów musimy mieć zawsze na uwadze bezpieczeństwo ludzi i konstrukcji. W przykładach opisanych w poniższym tutorialu zastosujemy warianty materiałowe, które nie spowodują konieczności zmian w projekcie.

Kiedy stosujemy warianty? Najczęściej spotykanym zastosowaniem jest wariantowanie ze względu na zastosowanie różnych materiałów i technologii wykonania robót. Producent znany/nieznany, cena wyższa/niższa, gwarancja dłuższa/krótsza, czas aplikacji krótszy/dłuższy, pracochłonność większa/mniejsza, efekt wizualny lepszy/gorszy etc. Przy obecnych technologiach jest w czym wybierać, a dopóki nie przeprowadzimy kalkulacji kosztorysowej, nie przekonamy się o tym, czy suma różnych czynników (cena, gwarancja, czas wykonania itp.), przeważy ostatecznie na korzyść danej technologii. Wariantowanie z pewnością przyda się także przy podejmowaniu decyzji czy wykonamy całość inwestycji lub remontu, czy tylko jakąś jej część (wariant przedmiarowania/obmiarowania).

Dodawanie i modyfikacja wariantów

W Normie EXPERT mamy dostępne warianty: elementów RMS, robocizny, pozycji, działów i obmiarów. Warianty mogą być aktywne lub nieaktywne. Nieaktywne warianty działów, pozycji, nakładów i obmiarów są w kosztorysie i drzewie działów i pozycji wyróżnione bladym kolorem, zaś numery nieaktywnych wariantów działów i pozycji są poprzedzone dolnym podkreśleniem. Warianty możemy zdefiniować dla całego kosztorysu (globalne) lub tylko w dziale lub pozycji (lokalne).
Operacje dodawania, modyfikacji, usuwania i ustawiania wariantów wykonujemy na drzewie wariantów karty Lista wariantów wyświetlonej na panelu właściwości.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Na górnym pasku znajdziemy poniższe polecenia:

Przycisk Nazwa Opis
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-1 Nowe kryterium Umożliwia dodanie nowego kryterium
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-2 Nowy wariant Umożliwia dodanie nowego wariantu
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-3 Usuń Służy do usunięcia zaznaczonego kryterium lub wariantu
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-4 Aktywuj wariant Aktywuje podświetlony wariant
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-5 Dołącz inne kryterium wyboru Łączy ze sobą kilka kryteriów wyboru
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-6 Kryterium globalne Zaznaczone kryterium będzie zdefiniowane dla całego kosztorysu
art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-7 Musi być wybrany jakiś wariant Kryterium wyboru musi mieć wybrany wariant

Aby zdefiniować Nowe kryterium, klikamy na przycisk art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-1 lub wywołujemy polecenie Nowe kryterium z menu podręcznego. W drzewie wariantów, na górze, zostanie wygenerowany nowy wiersz, w którym w kolumnie Kryterium, wpisujemy nazwę nowego kryterium. Wraz z wierszem kryterium powstaje wiersz wariantu o nazwie nie wybrany żaden wariant. Naciśnięcie klawisza Enter lub przejście do innego wiersza spowoduje akceptację nazwy.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Wiersz nie wybrany żaden wariant znika w momencie kliknięcia na przycisk art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-7, co oznacza, że Kryterium wyboru musi mieć wybrany wariant.
Po kliknięciu na przycisk art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-6 zaznaczone kryterium będzie zdefiniowane dla całego kosztorysu – Kryterium globalne.
Aby zdefiniować nowy wariant, podświetlamy kryterium wyboru, a następnie klikamy przycisk art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-2 (ten sam efekt uzyskamy, wybierając z menu podręcznego polecenie Nowy wariant). W wygenerowanym wierszu w kolumnie Wariant wpisujemy nazwę wariantu. Jeśli chcemy, możemy od razu dodać do Kryterium wszystkie możliwe warianty.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Aby zmodyfikować dane kryterium lub wariant, podświetlamy go w drzewie i wybieramy odpowiednie polecenie z menu podręcznego lub klikamy właściwy przycisk. Nazwę edytujemy bezpośrednio w drzewie, klikając na niej jednokrotnie.
Aby usunąć kryterium lub wariant, zaznaczamy go w drzewie i wykorzystujemy przycisk art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-3 lub polecenie Usuń z menu podręcznego.
Aby przyporządkować dział, pozycję lub element RMS do danego wariantu, trzeba go zaznaczyć w kosztorysie, a następnie z panelu lub okna Właściwości aktywnego elementu otworzyć kartę Warianty. Na tej karcie zaznaczamy opcję Zależnie od wariantów, rozwijamy kryterium wyboru, klikamy na właściwy wariant i przeciągamy go na lewe pole. Jeżeli zaznaczony element ma być zawsze aktywny, wybieramy opcję Zawsze aktywny, a jeżeli zawsze nieaktywny - klikamy na opcję Zawsze nieaktywny.

Przykład 1: tworzenie wariantów materiałowych – jeden materiał

Przyporządkujmy warianty dla kosztorysu, w którym zaproponowano trzy warianty wykonania sieci kanalizacyjnej, odpowiednio z rur kamionkowych, polimerobetonowych i PVC. Ponieważ mamy trzy różne technologie wykonania robót, każda z nich została umieszczona w odrębnym dziale.
Zaznaczamy pierwszy dział i z menu podręcznego wybieramy Właściwości.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Na karcie Warianty zaznaczamy Zależnie od wariantów i z kryterium wyboru przeciągamy wariant Rury kamionkowe. Klikamy na OK.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Przechodzimy do kolejnego działu, podświetlamy go, wchodzimy we właściwości i postępujemy jak powyżej, przeciągając wariant Rury polimerobetonowe. Identycznie postępujemy z ostatnim działem. Teraz każdy dział przypisany jest do konkretnego wariantu.
Innym sposobem przywiązania elementu do wariantu jest otwarcie Listy wariantów, zaznaczenie danego wariantu i przeciągnięcie go na ten element.
Do jednego wariantu można przyporządkować kilka elementów, pozycji lub działów. Jeśli w jednej pozycji występuje więcej wariantów, to można tworzyć ich kombinacje, wykorzystując przyciski paska, który pokazuje się po przeciągnięciu wariantu.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Pora sprawdzić, jakie informacje niosą ze sobą poszczególne warianty. Rozwijając Panel właściwości – Lista wariantów, klikamy na art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-4 - aktywujemy podświetlony wariant.

Wyświetlona zostanie informacja o Wartości kosztorysu dla wybranego wariantu oraz o wartościach kosztorysu dla wariantów nieaktywnych, a także różnicy procentowej w stosunku do aktywnego wariantu.

Przykład 2: tworzenie wariantów materiałowych – dwa materiały

O ile w powyższym przykładzie mieliśmy jedno kryterium wyboru, to dla poniższego wprowadzimy dwa kryteria, każde w dwóch wariantach.
Wykonamy to dla materiałów. Dla pozycji Pokrycie dachów papą termozgrzewalną dwuwarstwowe wprowadzamy Kryterium papa podkładowa i papa nawierzchniowa, każde z wariantem Zdunbit i Junior. Pamiętamy, by w pozycji kosztorysowej znalazły się odpowiednio dwie papy podkładowe (Zdunbit i Junior) oraz dwie papy nawierzchniowe (też Zdunbit i Junior). Uzyskamy to poprzez naciśnięcie kombinacji klawiszy Alt+M lub z menu.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Przyporządkowanie robimy analogicznie, jak dla działów. Podświetlamy interesujący nas materiał, wybieramy Właściwości – Warianty i po kolei dla każdego z czterech materiałów dokonujemy przyporządkowania.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Po dokonaniu przyporządkowania na Panelu właściwości – Lista wariantów wybieramy interesujące nas kryterium wyboru i wariant. W ten sposób szybko możemy dokonać różnych symulacji ze względu na wariant użytego materiału.

Przykład 3: łączenie wariantu materiałowego z przedmiarowym

Na zakończenie połączymy Kryterium - Wariant materiałowy z Kryterium - Wariant przedmiarowy. To często zdarzająca się sytuacja, gdy zmiana wariantu materiałowego nie zagwarantuje całościowego wykonania remontu/inwestycji i konieczne jest wyłączenie jakiegoś fragmentu prac.
Nasz kosztorys składa się z trzech prostych pozycji, gdzie w pierwszej mamy do wykonania Parking 1 i 2 o różnych powierzchniach, w drugiej obrzeża betonowe, których ilość do wykonania zależy od powierzchni Parkingu oraz w trzeciej pozycji chodnik z kostki szarej lub kolorowej.

Warto zwrócić uwagę, że w programie niektóre pozycje z bazy katalogowej zawierają już warianty, stąd dla poniższej pozycji wystarczyło wybrać opcję Wszystkie warianty, by automatycznie pojawiły się na Liście wariantów.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Nam pozostanie dopisanie Kryterium Parking nr 1 i 2.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Teraz przyporządkowujemy ilości przedmiarowe do Kryterium Parking - Wariant nr 1 i nr 2.
Przyjmijmy założenie, że wykonamy całą powierzchnię Parkingu nr 1 i 2, przy nieprzekroczeniu określonej kwoty, w przeciwnym razie wykonamy tylko Parking nr 1.
Stąd wprowadzamy dla wariantu 2 (całość powierzchni) funkcję ALBO.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Teraz wartość kosztorysowa naszej pozycji dla całej powierzchni wynosi ponad 300 tys. zł.

lub ok. 92 tys. zł tylko dla powierzchni mniejszej.

Co ważne, w ślad za zmianą ilości w pozycji 1 ulega również zmianie ilość w pozycji 2 - o to nam chodziło. Pamiętamy też o wybraniu odpowiedniego wariantu ze względu na kolor kostki.
W przypadku, gdybyśmy ustawili pozycję jako nieaktywną, a w obmiarach innych pozycji byłyby do niej odwołania, wyświetlane jest okno Odwołania do deaktywowanej pozycji z możliwością wyboru, co zrobić. Odwołanie można: pozostawić, zastępować wartością (wtedy wyliczenia zostaną zamienione na wartość) lub zastępować wyrażeniem (w polu obok wpisujemy to wyrażenie lub np. odwołanie do innej pozycji).

Zrzut z ekranu Norma Expert

Warto też pamiętać, że przy wariantach materiałowych możemy skorzystać z opcji Do opisu, wówczas opis wybranego materiału automatycznie znajdzie się w opisie pozycji (o czym doskonale powinniśmy już wiedzieć).

Zrzut z ekranu Norma Expert

Reasumując, aktywny wariant możemy wybrać poprzez wywołanie Listy wariantów i tam, na drzewie klikamy na odpowiednim wariancie, a następnie na przycisk art-nowicki-kolejne-kroki-tabelka-4. Drugi sposób to wybranie z menu podręcznego polecenia Aktywuj wariant.
Niezależnie od wybranych wariantów zaznaczony element kosztorysu można aktywować lub dezaktywować za pomocą przycisków grupy Warianty

Zrzut z ekranu Norma Expert

lub z paska narzędzi menu podręcznego wywoływanego dla zaznaczonego elementu.

Zrzut z ekranu Norma Expert

Teraz gdy już wiemy, jak utworzyć, stosować i aktywować Warianty, wszelkie analizy kosztowe, ilościowe i czasowe nie powinny dla nas stanowić żadnego problemu, a co najważniejsze w znacznym stopniu ułatwią podjęcie decyzji o wyborze technologii i zakresu prac.

ostatnia aktualizacja
16.07.2021
Okładka Buduj z Głową 3/2021
Wydanie:
BUDUJ Z GŁOWĄ
Poradnik Kosztorysanta nr 3/2021